Việc triển khai mạng TD-SCDMA (Time Division–Synchronous Code Division Multiple Access), một chuẩn điện thoại di động 3G do Trung Quốc đề xướng, lại một lần nữa bị dời đến tháng Tám năm nay, thời điểm nước này tổ chức Thế vận hội 2008. TBVTSG giới thiệu bài phân tích của ông Duncan Clark, Chủ tịch BDA Ltd.(**), đăng trên tạp chí Kinh tế Viễn đông (Far Eastern Economic Review) số ra tháng 12-2007.

Mẫu điện thoại kiểu dáng con sò U80 của công ty ZTE hỗ trợ cả TD-SCDMA lẫn GSM và GPRS.

Canh tân là một trong những từ ngữ được nhắc đến nhiều nhất ở Trung Quốc hiện nay. Điều này cũng dễ hiểu khi mà vai trò của nước này như là nơi sản xuất phần lớn các sản phẩm trên thế giới đang tiến đến gần những giới hạn của nó. Không khí ô nhiễm và nước sạch khan hiếm cũng đang là những nguyên nhân làm gia tăng những vấn đề về y tế và những căng thẳng trong xã hội. Bên cạnh đó, thặng dư mậu dịch giữa Trung Quốc với Mỹ và Liên minh châu Âu cũng tạo ra những xung đột trong thương mại. Và bất kỳ sự giảm giá nào đối với đồng nhân dân tệ cũng sẽ làm giảm sức hấp dẫn của Trung Quốc như là một nhà sản xuất có chi phí thấp.

Bối cảnh thị trường
Thông tin liên lạc, một trong những lĩnh vực năng động nhất của nền kinh tế Trung Quốc, có thể được xem là thị trường dẫn dắt xu hướng canh tân này. Với hơn 520 triệu người thuê bao điện thoại di động, quốc gia này có nhiều khả năng vượt qua Mỹ để dẫn đầu về số lượng người thuê bao các dịch vụ băng thông rộng trên thế giới.

Về dịch vụ, các công ty Trung Quốc hiện đang chiếm lĩnh thị trường nội địa. China Telecom và China Netcom kiểm soát các mạng điện thoại cố định ; China Mobile và China Unicom điều hành các mạng điện thoại di động. Sự phát triển của bốn công ty nhà nước này là nhờ được sự bảo hộ của chính phủ nhiều hơn là nhờ sự canh tân của chính họ.

Các công ty viễn thông nước ngoài vẫn còn bị hạn chế hoạt động trong một số dịch vụ cung cấp nội dung Internet, nhưng các công ty tư nhân bản xứ như Baidu, Tencent và Alibaba đã có được vị thế cạnh tranh đáng gờm trong tiếp thị, phân phối và mô hình doanh nghiệp.

Trong bối cảnh đó, người ta nhận thấy sự canh tân trong các doanh nghiệp tư nhân ít ra cũng đang tồn tại và phát triển tốt.

Các nhà khoa học Trung Quốc cũng xem canh tân như là một phương tiện để làm giảm sự lệ thuộc vào các nhà cung cấp nước ngoài. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào trong bài phát biểu tại Đại hội Đảng Cộng sản ngày 15-10-2007 đã khẳng định canh tân là “trọng tâm trong chiến lược phát triển quốc gia và là sự liên kết chủ yếu trong việc củng cố sức mạnh quốc gia.” Trong khi đó, Thủ tướng Ôn Gia Bảo cũng đã đề cập đến những đột phá trong lĩnh vực truyền thông di động 3G, ám chỉ chuẩn TD-SCDMA do chính Trung Quốc đề xướng, là một công nghệ để thay thế chuẩn W-CDMA (Wideband CDMA) của châu Âu và gần giống chuẩn EV-DO (Evolution-Data Optimized) của Mỹ.

Nhờ sự thành công của chính sách tin học hóa, người tiêu dùng Trung Quốc ngày nay có thể sử dụng các dịch vụ truyền thông chất lượng cao. Người ta ước tính doanh số các dịch vụ viễn thông năm 2007 của nước này khoảng 95 tỷ đô-la Mỹ, dịch vụ nhạc số và trò chơi trực tuyến cũng đạt khoảng 2,3 tỷ và 1,4 tỷ đô-la.

Các nhà cung cấp nước ngoài như Alcatel, Ericsson, Motorola và Nokia đã “ăn nên làm ra” ở thị trường Trung Quốc trong hai thập niên vừa qua. Ví dụ, hồi tháng 11-2007, hãng Ericsson đã công bố rằng họ đã nhận được những hợp đồng từ Guangdong Mobile, một chi nhánh của tập đoàn viễn thông China Mobile, trị giá hơn năm tỷ đô-la trong suốt 20 năm qua. Các mạng di động analogue cũng như GSM 2G đầu tiên ở Trung Quốc đều do Ericsson cung cấp.

Đường đi riêng
Cuối thập niên 1980, Trung Quốc đã cho ra đời hai công ty viễn thông để cạnh tranh với các nhà cung cấp nước ngoài ; đó là Zhongxing Telecommuni-cations Equipment (ZTE) Corp. năm 1985 và Huawei Technologies Co. năm 1988. Hai công ty này đã phát triển một cách rất ấn tượng. Trong năm 2007, doanh thu từ những hợp đồng ở nước ngoài của Huawei đạt 7,2 tỷ đô-la (tương đương 65 % tổng doanh thu của công ty), và ZTE cũng đạt 4,1 tỷ đô-la (tương đương 56 %).

Trớ trêu thay, sự thành công của các nhà cung cấp Trung Quốc trong việc tung ra những thiết bị có giá thành hạ đã khiến cho các nước trên thế giới nhanh chóng chấp nhận các tiêu chuẩn 3G khác như W-CDMA. Huawei và ZTE chỉ chú tâm sản xuất những thiết bị theo các tiêu chuẩn quốc tế.

Trong khi đó, Datang Mobile, một công ty con của Viện Công nghệ truyền thông Trung Quốc được thành lập vào tháng 2-2002, lại được chính phủ hỗ trợ để phát triển chuẩn TD-SCDMA cho riêng thị trường nội địa. Chuẩn này trước đây đã được hãng Siemens quảng bá ở Đức nhưng đã không cạnh tranh nổi với chuẩn W-CDMA. Do vậy, hãng này hướng đến Trung Quốc như là một đồng minh cho nỗ lực quảng bá này.

Tuy vậy, Datang không có đủ nguồn lực để thương mại hóa TD-SCDMA. Thế giới đã chuyển sang những chuẩn 3G khác, như W-CDMA với 140 triệu người thuê bao và EV-DO có hơn 70 triệu người thuê bao. Hai chuẩn này đã đạt được những tiềm lực kinh tế to lớn về quy mô cũng như mối quan hệ giữa các nhà cung cấp dịch vụ và thiết bị. Trong khi đó, TD-SCDMA vẫn còn đang trong giai đoạn “thai nghén”.

Khoảng cách giữa hai chuẩn nói trên với TD-SCDMA ngày một xa hơn. Chuẩn “W-CDMA nâng cao” hay HSPA (High Speed Packet Access, chuẩn truy cập gói dữ liệu tốc độ cao) đạt tốc độ truyền tải lên đến 20-40 Mbps, giúp cho việc tải hình ảnh từ điện thoại di động lên mạng không còn khó khăn nữa. Trong khi đó, các nhà cung cấp TD-SCDMA vẫn còn đang “vật lộn” với những thiết bị cầm tay chỉ cho phép truyền tải dữ liệu ở tốc độ 2,8 Mbps, và những thiết bị này vẫn chưa thể có mặt trên thị trường vào mùa hè năm nay.

Song Trung Quốc vẫn cương quyết theo đuổi TD-SCDMA. Những người ủng hộ chuẩn này biện minh bằng những hợp đồng nghe rất khả quan. Ủy ban cải cách và phát triển quốc gia của Trung Quốc dự đoán các công ty China Mobile, China Telecom và China Netcom sẽ bỏ ra 3,4 tỷ đô-la để triển khai bước đầu một hệ thống mạng bao phủ 20 thành phố trong năm nay. Tuy nhiên, đây chỉ là một khoản tiền nhỏ so với hàng trăm tỷ đô-la mà các nhà cung cấp trên thế giới đã đổ vào việc phát triển và triển khai các mạng W-CDMA và EV-DO.

Gánh nặng chi phí
Cạnh tranh căng thẳng trên thị trường viễn thông toàn cầu đã đưa đến sự sáp nhập và mua lại những công ty nhỏ của các “đại gia” trong ngành. Trung Quốc là một nhân tố quan trọng trong xu hướng kết hợp toàn cầu này. Huawei và ZTE đang chứng tỏ là một sự thách thức thực sự đối với các công ty đa quốc gia, đặc biệt ở các thị trường mới nổi đang phát triển nhanh.

Tuy nhiên, quyết định ủng hộ TD-SCDMA của chính phủ Trung Quốc đang đặt thêm gánh nặng cho hai nhà cung cấp này. Thời gian và tiền của đổ vào những dự án nghiên cứu và phát triển để cạnh tranh với các nhà cung cấp quốc tế của Huawei và ZTE bị phân tán vì họ phải hỗ trợ chính phủ để đẩy mạnh tiến trình thương mại hóa TD-SCDMA. Những chi phí này thật ra là rất ít so với những gì mà ba “đại gia” Ericsson, Alcatel-Lucent và Nokia-Siemens Networks đầu tư cho việc nghiên cứu và phát triển của họ.

Để tạo cơ hội cho TD-SCDMA, chính phủ nước này đã có nhiều biện pháp, trong đó có việc yêu cầu các nhà cung cấp điện thoại di động giảm bớt tính năng trong các sản phẩm bán ở Trung Quốc. Ví dụ, Nokia được yêu cầu phải bỏ những tính năng 3G trong các điện thoại dòng N thông dụng của họ. Điều này sẽ làm giảm khả năng thu hút các nhà cung cấp quốc tế đầu tư vào nước này để sản xuất. Trong khi đó, 40% điện thoại di động trên thế giới hiện nay được sản xuất ở Trung Quốc.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng Trung Quốc mong đợi sẽ được phủ sóng toàn cầu. Các mạng GSM ở đây đã phủ sóng đến 98% dân số nước này. Do vậy, TD-SCDMA sẽ cần phải cung cấp những điện thoại hai chế độ (dual mode), để hỗ trợ cả GSM để người tiêu dùng có thể sử dụng khi ra nước ngoài. Thế nhưng, chi phí cho loại này lại cao hơn loại điện thoại một chế độ. Chính phủ sẽ phải trợ cấp một khoản tiền rất lớn, lên đến hàng tỷ đô-la.

Trở ngại cuối cùng là việc triển khai mạng lưới. TD-SCDMA đòi hỏi những ăng-ten và trạm tiếp sóng rất lớn. Một ăng-ten TD-SCDMA lớn gấp ba lần ăng-ten GSM và nặng khoảng hai tấn !

Nếu Trung Quốc ủng hộ TD-SCDMA và trì hoãn việc phát triển các mạng 3G khác cho đến năm 2009 hoặc 2010, người tiêu dùng, các nhà cung cấp và các công ty viễn thông của họ sẽ phải chịu rất nhiều chi phí. Nhưng cái giá phải trả lớn nhất là sự gia tăng những căng thẳng trong mậu dịch. Mặc dù chính phủ đề cao TD-SCDMA như là một công nghệ nội địa, vấn đề về địa chỉ IP của TD-SCDMA vẫn còn gây nhiều tranh cãi trên thế giới, và các công ty phương Tây, kể cả Qualcomm của Mỹ, cũng sẽ lên tiếng mạnh mẽ nếu họ bị đẩy ra khỏi thị trường có hơn 1,3 tỷ người này.

(Đăng Thiều lược dịch)

(*) Tựa bài do TBVTSG đặt.

(**) BDA Ltd. là một công ty chuyên về tư vấn đầu tư trong lĩnh vực viễn thông, truyền thông đa phương tiện và công nghệ tại các thị trường ở châu Á. Công ty này có các văn phòng tại Bắc Kinh (Trung Quốc) và New Delhi (Ấn Độ).